Шинэ мэдээ

Шударга ёсны тэмцлээр эхэлсэн У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар хариуцлагын шинэ жишиг тогтоолоо1 сар 21. 18:03“Хатуу хог хаягдлын менежментийг шинэчлэх төсөл”-д ажилтан сонгон шалгаруулж авна1 сар 21. 10:51Айл бүрт заавал байх хэрэгцээтэй олон үйлдэлт аяны “Эко мешок”-ыг тусгайлан Монголд үйлдвэрлэв1 сар 14. 18:40Ковид ба кибер аюулгүй байдал1 сар 14. 18:25“Korea Grand Sale 2021”: Нэгдүгээр сарын 14-нөөс 46 хоногийн турш онлайнаар зохион байгуулагдана1 сар 12. 11:51"Ноён Бондгор"-ын дууг ам барьж дуулж уралдаанд оролцжээ1 сар 10. 13:57“Gobi challenge-2020” олон өдрийн ТЭМЭЭН АЯЛАЛ өндөрлөлөө1 сар 8. 13:37О.Амартүвшин төрөөс дээгүүр загнаж, самарчдыг дээрэмдэж байна1 сар 8. 13:03Самрын бизнесд сан байгуулж “самрах” шийдвэрийг МХАҮТ гаргажээ1 сар 7. 13:08МҮХАҮТ “Гарал үүслийн гэрчилгээ” зараад байна уу, Сан байгуулж дээрэм хийх үү?1 сар 7. 11:54“Gobi challenge-2020” олон өдрийн тэмээн аялал үзэгчдийн хүртээл болно1 сар 5. 13:35Хүүхдийн төлөө фонд1 сар 5. 11:51Ноён Бондгорын 200 саяын уралдаанд 1000 гаруй хүн бичлэг илгээжээ2020, 12 сар 30. 10:37Ил захидал2020, 12 сар 25. 16:24Төрийн тусгай албан хаагчдын нэгдсэн эмнэлэг эмч, ажилчдынхаа дунд "ТӨСЛИЙН УРАЛДААН” зохион байгууллаа2020, 12 сар 25. 11:39Д.Баярмандах: БНСУ дахь иргэдийнхээ нийгмийн баталгааг ханган ажиллаж байна2020, 12 сар 24. 13:39Дуугаа дуулаад байртай болоорой!2020, 12 сар 24. 12:18Талархлаа илэрхийлж гэрлэн дохио нь эмч, цагдаагийн дүрсээр асдаг болжээ2020, 12 сар 23. 16:12ХӨСҮТ-ийн албан хаагчдад эрүүл мэндийн бүтээгдэхүүн хандивлалаа2020, 12 сар 14. 16:43Баянгол дүүргийн ИТХ-ын ээлжит хуралдаан боллоо2020, 12 сар 8. 14:15Д.Наратуяа: ЭМЯ хууль зөрчсөн болон үйлдвэрийн үнээс өндөр үнээр худалдан авалт хийгээгүй гэдгийг албан ёсоор мэдэгдье2020, 12 сар 8. 14:09"Номин"-гийн Баярсайхан, буурал А.Гансүх нарын хоршил ЭРЭЛ-ийн Эрдэнэбатыг дээрэмдэх ажиллагаа2020, 12 сар 7. 9:44"Чингис хаан" музейгээр улс төр хийх цаг нь биш, УИХ-ын гишүүдээ2020, 12 сар 2. 14:44Засаг даргад хууль бус нөхөр зүтгэх нь цагийн гарз2020, 11 сар 28. 13:37МУИС-ын ХЗС-ийн оюутнууд “Өгөх нь Авахаасаа ерөөлтэй” сайн үйлсийн аян өрнүүлж СХД-ийн ОК-д гардуулан өгчээ2020, 11 сар 27. 15:33Хүнс тэжээлийн дутагдалтай байгаа 1000 өрхөд хүнсний багцыг хүргэж байна2020, 11 сар 20. 13:19Ж. Шижир: Дэлхийд гарах Монгол системийг хөгжүүлж байна2020, 11 сар 20. 11:43Улаанбаатарыг Ухань болгохгүй гэвэл хатуу дэглэмээ л мөрд2020, 11 сар 19. 14:29Монгол улс, БНХАУ-тай хил хязгаарын маргаантай асуудал байхгүй2020, 11 сар 18. 13:22Хайртай, дотны хүмүүсийнхээ төлөө гэртээ байхыг уриалж байна2020, 11 сар 18. 13:16

Б.Даваасүрэн: Сүүлийн гурван жилд иргэдийн худалдан авах чадвар илт буурчээ

/1-р сарын 30/  -  10 цаг 35 минут

2017 онд МҮХАҮТ-аас санаачлан МУИС-ийн Бизнесийн сургуультай хамтран анх удаа Монгол Улсын бизнесийн орчны судалгааг үндэсний хэмжээнд явуулж үр дүнг нь олон нийтэд танилцуулсан билээ.

Энэхүү судалгааны онцлог болоод үр дүнгийн талаар илүү дэлгэрэнгүй танилцуулахаар “Бизнес ба Хөгжил” сэтгүүлийнхээ энэ удаагийн дугаарт уг судалгааны багийн ахлагч МУИС-ын Бизнесийн Сургуулийн сургалтын албаны дарга, доктор, профессор Б.Даваасүрэнг урьж ярилцлаа.

- Манай улсад анх удаа бизнесийн орчны талаар үндэсний хэмжээнд үнэлэлт дүгнэлт гаргасан судалгаа хийгдлээ. Энэхүү судалгааны гол зорилго нь юу байв?
- Энэ судалгааг МҮХАҮТ-тай хамтран бүтэн нэг жилийн туршид гүйцэтгэлээ. Гол зорилго нь юун түрүүнд манай бизнес эрхлэгчид өөрсдийн бизнес орчны өнөөгийн нөхцөл байдлаа үнэлэх, бизнесийн орчин нь сүүлийн 3 жилд хэрхэн өөрчлөгдсөн гэдэгт үнэлэлт дүгнэлт өгөх, хоёрдугаарт бизнес эрхлэхэд яг ямар тулгамдсан асуудлууд байгааг тодорхойлох, гуравдугаарт, энэ асуудлуудад үндэслээд цаашид бизнесийн орчныг сайжруулахад нэн тэргүүн хэрэгжүүлэх шаардлагатай байгаа арга хэмжээнүүд, эдгээрийг хэрэгжүүлэхэд төрийн болон төрийн бус байгууллагын үүрэг оролцоог тодорхойлоход чиглэгдсэн.

- МҮХАҮТ 20 гаруй жил бизнесийн орчинтой холбоотой янз бүрийн судалгаануудыг гаргаж танилцуулж байсан. Энэ удаагийнх үндэсний хэмжээний бас нилээд шинэлэг арга барил ашигласан судалгаа болсон гэж байна. Судалгааны онцлогийн талаар та дэлгэрүүлж ярьж өгөөч?
- Бид судалгааг явуулахдаа олон улсын түвшинд хийгддэг “Doing Business”, “Өрсөлдөх чадварын судалгаа” зэрэг арга зүйг сайтар судалж, судалгааныхаа зорилгод нийцсэн арга зүйг боловсруулан үндэсний хэмжээнд гүйцэтгэлээ. Олон улсын түвшний дээрх судалгаанууд нийтлэг шаардлагад үндэслэн, улс орнуудыг өөр хооронд нь харьцуулах зорилгоор хийгддэг учраас  тухайн орны өвөрмөц онцлог шинжийг бүрэн агуулаагүй байдаг. Иймээс бид өөрийн орны бизнесийн орчныг нарийвчлан судалж, улмаар бизнес эрхлэх таатай орчныг бүрдүүлэн бизнес эрхлэгчдийг дэмжих чиглэлд юуг хийх нь зохистой болохыг тодорхойлох хэрэгцээ шаардлагын улмаас энэхүү судалгааг гүйцэтгэсэн.

Бизнесийн орчны энэхүү судалгаанд  21 аймаг, Улаанбаатар хотын 9 дүүргээс, бүхий л салбарын нийт 2010 аж ахуйн нэгж хамрагдсан. Бизнесийн орчныг үнэлэхдээ үндсэн 5 үзүүлэлт тус бүрээр үнэлгээг нарийвчлан тодорхойлохыг зорьсон. Үүнд: дэд бүтэц, технологийн орчин; эдийн засгийн орчин; засаглал, хууль эрх зүйн орчин; нийгэм, соёлын орчин болон бизнесийн байгууллагын үйл ажиллагаа гэсэн үндсэн үзүүлэлтүүдийг судалсан. Эдгээрийг тус бүрээр нь нарийвчилсан дэд үзүүлэлтүүдээр судалж үзэхэд Монгол Улсын бизнес эрхлэх орчин нь “тааламжгүй орчин”.

Өөрөөр хэлбэл, өнөөгийн Монголын бизнесийн орчинг 1-7 оноогоор үнэлүүлэхэд дундаж коэффициент нь 3.03 буюу тал хувьд ч хүрэхгүй байгаа юм. Эдгээр үзүүлэлтүүдээс засаглал, эрх зүйн орчин хамгийн тааламжгүй хэмээн үнэлэгдсэн буюу дундаж үнэлгээ нь 2.69 байна.

- Бизнес эрхлэгчид маань яг ямар шалтгаан үндэслэлээр, яагаад ийм үнэлгээ өгсөн юм бол?
- Тодорхой хэлэх юм бол Засгийн газрын үйл ажиллагааны үнэлгээний үзүүлэлтүүдээс тогтвортой байдлын үзүүлэлт нь хамгийн муу үнэлгээ буюу 2.3 гэж гарсан. Энэ нь Засгийн газар байнга солигдож бодлого тогтворгүйжиж үүнээс улбаалсан олон сөрөг үр дагавар нь Монголын бизнесийн орчинд маш сөргөөр нөлөөлж байгааг бизнес эрхлэгчид онцгойлон тодотгосон.

Хоёр дахь хамгийн анхаарал татах зүйл гэвэл төрийн байгуулагуудын тендер шударга биш явагдаж байгаа нь өрсөлдөөнийг өөрөө тэгш биш болгож, хэн нэгэнд нөгөөгөөс нь шударга бусаар давуу эрх олгож байгаа нь бизнесийн орчинд сөргөөр нөлөөлж байна. Гуравдахь сөрөг хүчин зүйл гэвэл төрийн албан хаагчдын авлига, хээл хахууль, төрийн албан хаагчдын хүнд суртал үзүүлэлтүүд нь 7-гоос дөнгөж 2.4 оноогоор үнэлэгдсэн. Эдгээрийн дотор ямар байгууллагууд багтаж байгааг судлаад үзэхэд татвар, мэргэжлийн хяналтын байгууллага, яамд, гаалийн байгууллага зэрэг бизнесийнхэнд дэмжлэг үйлчилгээ үзүүлэх ёстой институциуд нь бизнест сөрөг нөлөө үзүүлээд байгаа болохыг хэлээд байгаа юм. Төрийн байгууллагуудын өөр хоорондын үйл ажиллагааны уялдаа холбоо, тэнд ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийн үйлчилгээ, ур чадвар маш хангалтгүй байна хэмээн үнэлсэн.

Засаглал, эрх зүйн орчноос гадна анхаарал татсан, бизнесийн орчинд асар сөргөөр нөлөөлж байгаа хүчин зүйл нь хүн амын худалдан авах чадвар эрс доошилсон явдал юм. Худалдан авах чадвар нь 2.5 гэсэн оноотой үнэлэгдсэн байгаа. Чанарын судалгааны хүрээнд ярилцлагын үр дүнгээс харахад хүн амын бодит худалдан авах чадвар сүүлийн 3 жилд эрс буурсан байна, өөрөөр хэлбэл зах зээлийн чадавх эрс муудсан, зарим бизнесийнхэн хэрэглэгч багасах буюу хэрэглэгчээ алдсан байна.

Эдийн засгийн орчинг бизнесийнхэн мөн онцгойлсон. Эдийн засгийн орчны дэд үзүүлэлтүүд дотроос хамгийн муу нь санхүүгийн зах зээлийн орчин 2.65 оноотойгоор үнэлэгдсэн байгаа. Үүний дотор хамгийн доогуур оноо авсан нь валютын ханшны хэлбэлзэл ердөө 2.24 байгаа нь бизнест хамгийн сөргөөр нөлөөлсөн, мөн зээлийн хувь маш өндөр байгаа нь бизнес цаашид томрох эсвэл хөгжих боломжийг олгохгүй байгаа гэсэн үг. Энэ нь 2.31 оноотой.

Мөн хөрөнгө оруулалтын урамшууллын тогтолцоо байхгүй гэдгийг онцолж хэлсэн байгаа. Үүнээс гадна дотоодод чиглэсэн хөрөнгө орлуулалт, хөрөнгө оруулалтын зах зээлд оролцох боломж, зээл авах хялбар байдал, хувь нийлүүлэгчдийн эрх зэрэг нь маш муугаар үнэлэгдсэн. Судалгаанд сүүлийн 3 жилд бизнесийн орчин өөрчлөгдсөн үү, яаж өөрчлөгдсөн, муудсан уу, сайжирсан уу гэсэн асуудлыг 5 хүртэлх оноогоор үнэлүүлсэн. Гэтэл бизнесийн орчны өөрчлөлтийн дундаж үнэлгээ нь хангалтгүй буюу 2.62 гарсан нь бизнесийн орчин муудсан болохыг харуулж байна.

Энэ дотор үндсэн 3 үзүүлэлт анхаарал татсан. Эрс муудсан гэдэг дээр худалдан авах чадвар, Засгийн газрын үйл ажиллагаа, гуравдуаарт Засгийн газрын байгууллагуудын уялдаа холбоо зэрэг үзүүлэлтүүд нь сүүлийн 3 жилд бусад үзүүлэлтүүдээс илүүтэйгээр муудсан болохыг бизнес эрхлэгчид онцолсон байна.

- Энэ удаагийн судалгаа хот хөдөөг хамарсан үндэсний хэмжээний гэдгээрээ онцлог шүү дээ. Тэгэхээр судалгааны явцад манайд хотод эсвэл хөдөөд эсвэл яг аль бүсэд бизнесийн орчин арай таатай, боломжийн гэж үнэлэгдсэн бэ?
- Бүс нутгийн хэмжээнд гаргаж үзэхэд бизнесийн орчны үнэлгээ Улаанбаатар хотод хамгийн муу буюу 2.87 байна.  Бүсчилж авч үзвэл баруун бүс хамгийн доод 2.97, Хангайн бүс нь 3.16, хамгийн өндөр нь төвийн бүс 3.4 оноогоор бизнесийнхэн өөрсдийн орчноо үнэлсэн байна.

Энд нэг зүйлийг тайлбарлах ёстой байх. Нийслэлийнхэн орчноо муу байна гэж үнэлсэн нь бусад бүсийнхний өөрсдийн орчиндоо өгсөн үнэлгээнээс хамгийн доогуур байгаа. Энэ нь Улаанбаатарын бизнес орчин бусад бүсүүдээс муу байна гэж шууд ойлгож болохгүй. Өөрөөр хэлбэл, судалгааг магадгүй нийт бүсүүдэд үйл ажиллагаа явуулж байгаа бизнесийнхнээс асуусан бол бүсүүдийг өөр хооронд нь харьцуулж аль бүсийн орчин хамгийн сайн эсвэл муу вэ гэдгийг гаргаж болно. Харин энэ нь ААН-үүд үйл ажиллагаа явуулж буй тухайн бүсийн бизнесийн орчиндоо өгч байгаа үнэлгээ. Бид энэ судалгааг хоёр жил тутам явуулна. Ижил аргачлалаар явуулах дараа дараагийн судалгааны үр дүнг өмнөх үр дүнтэй нь харьцуулан бизнесийн орчны өөрчлөлтийг гаргаснаар нийслэл, тухайн орон нутгийн удирдлагуудын хэрэгжүүлсэн бодлого, гүйцэтгэлийн үр дүнд дүн тавих боломжтой ч болно.

- Бизнес эрхлэхэд дэм болохуйц ямар нэг эерэг, сайн үзүүлэлт гарсан болов уу? Мөн төр засгийн зүгээс ач холбогдол өгч хөрөнгө мөнгө зарсан хэрнээ үр дүнгээ өгөөгүй ямар ажлууд байна вэ?
- Зарим нэг арга хэмжээ тухайлбал төрийн байгууллагын нэг цэгийн үйлчилгээ, төрийн үйлчилгээний цахимжуулалт, татварын хөнгөлөлт, НӨАТ-ын буцаан олголт, Ил тод байдлын тухай хууль, зарим барааны импортын гаалийн тарифыг өсгөсөн зэрэг нь бизнест тодорхой хэмжээнд эерэг дэмжлэг болж чадсан байна. Эдгээрээс улсын хэмжээнд хамгийн өндөр оноо авсан нь нэг цэгийн үйлчилгээ, төрийн үйлчилгээний цахимжуулалт, үзэсгэлэн худалдаа байна.

Гэтэл хамгийн өндөр өртөгтэй бондын санхүүжилт хамгийн муу үнэлгээтэй, өөрөөр хэлбэл, 7-гоос 2.27 оноотой байсан нь бизнест бага дэмжлэг болсон гэж үнэлэгджээ.

Бондын санхүүжилт нь тухайн авсан бизнесийнхэнд магадгүй дэмжлэг болсон байх гэхдээ ерөнхийдөө салбаруудаар авч үзвэл жигд дэмжлэг болж чадаагүй. Бондын санхүүжилт шударгаар олгогдоогүй хэмээн судалгаанд хамрагдсан ААН-үүдийн ихэнх нь үзэж байсан.

- Судалгааны явцад одоогийн тааламж муутай байгаа орчинг хэрхэн сайжруулах боломж байгаа талаар бизнес эрхлэгчдийн саналыг авсан болов уу? Судалгааны үр дүнд үндэслэн ямар ажлууд хийгдэж байгаа вэ?
- Авсан. Бизнес эрхлэгчдийн хариулсан байдлаас харвал татварын дарамтыг багасгах, оновчтой бодлогоор хөнгөлөлт үзүүлдэг байх, зээлийн хүүг бууруулах, зээлийн хэмжээнд уян хатан хандах, банк, санхүүгийн зээл авах процессыг хялбаршуулах, дотоодын хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, үндэсний үйлдвэрлэгчээ дэмжих оновчтой тогтвортой бодлоготой байх шаардлагатай нь харагдсан.

Мөн төр засаг нэн тэргүүнд авлига хээл хахууль, хүнд суртлыг арилгах, шударга өрсөлдөөн, эдийн засгийн таатай орчинг бий болгох, тогтвортой, алсын хараатай залгамж холбоотой төрийн бодлогыг явуулах, сайдууд болон төрд ажиллах боловсон хүчинг сонгохдоо салбарын мэдлэгтэй, мэргэжлийн хүнийг чадвараар нь томилдог байх, төрийн байгууллагууд хоорондын уялдаа холбоог сайжруулж, шат дамжлагыг багасгах, цахимжуулах, төрийн боловсон хүчнийг чадавхижуулахад чиглэгдсэн бодлогыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж хариулсан. Тиймээс холбогдох төрийн болон төрийн бус байгууллагууд энэ чиглэлд анхаарч ажиллах байх гэж найдаж байна.

Ер нь энэ бол нэг удаагийн судалгаа биш, ийм байна гээд орхичихгүй. МҮХАҮТ-аас энэ талаар онцгой анхаарч байгаа. Судалгааны үр дүнгээр нэлээд олон талт үйл ажиллагаа явуулахаар төлөвлөн хэрэгжүүлж эхэлж байна. Танхим дэргэдээ Эдийн засгийн бодлогын зөвлөл байгуулан энэ тал дээр дуу хоолойг төрд хүргэхээр ажиллаж байгаа.

МУИС-ийн судалгааны багийн хувьд энэ судалгааг хөндлөнгийн байдлаар, хэн нэгэн субьектийн нөлөөнд автахгүйгээр, судалгааны арга зүйг улам сайжруулж, 2 жил тутамд тогтмол явуулахаар төлөвлөсөн. МҮХАҮТ-ын цахим хуудсанд энэ судалгаа бүрэн эхээр тавигдсан байгаа. Цаашид судалгааны үр дүнг зорилтот бүлэгт түгээх тал дээр илүү анхаарах болно.

- Ярилцсанд баярлалаа. Ярилцсан: Х.Солонго

 

Коронавириустэй холбоотойгоор хуурамч мэдээлэл түгээхээс сэргийлж манай сайт тодорхой хугацаагаар сэтгэгдэл хэсгээ түр хаасан болно.

ULS.MN © 2021 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.