Шинэ мэдээ

Ерөнхий сайд эмэгтэйчүүдийн квотод анхаараасай...5 цаг 53 минутын өмнөУсархаг борооны улмаас далангийн хавтан сууж газар цөмрөлт өгчээ6 цаг 47 минутын өмнөИраны цөмийн объектод гарсан осолд Израил улс холбоотой байж магадгүй байна8 цаг 36 минутын өмнөХонконгт дотооддоо халдварласан тохиолдол бүртгэгджээ8 цаг 49 минутын өмнөБНАСАУ-ын дипломат: АНУ-тай хэлэлцээ хийх шаардлага байхгүй7 сар 6. 9:33Ж.Болсонару амны хаалт заавал зүүх тухай хуулийн зарим заалтад хориг тавьжээ7 сар 4. 11:39Ким Жөн Ун намын дээд байгууллагыг хуралдуулжээ7 сар 4. 10:52Дэлхий даяар “COVID-19”-ийн 141 вакцин боловсруулж байна7 сар 3. 9:55Хятадын компаниудын эсрэг үйлдлүүдээ нэн даруй залруулна гэж найдаж байна7 сар 3. 9:45Канад, АНУ, Мексик шинэ журмаар худалдаа хийж эхэллээ7 сар 2. 9:34БНСУ худалдааны маргааны асуудлаар Японтой хэлэлцээ хийхэд бэлэн байна7 сар 2. 9:22Хонконгийн үндэсний аюулгүй байдлын тухай хуулийг 52 улс сайшаан хүлээн авчээ7 сар 1. 11:51АНУ-д халдварын тохиолдлын тоо өдөрт 100 мянгаар нэмэгдэж болзошгүй7 сар 1. 9:52Шархад дэд төвийн бүтээн байгуулалтын ажилд "Хамтран ажиллах гэрээ" байгууллаа5 сар 25. 11:44БНСУ-ын компаниудын 30 орчим хувь нь ажилтнуудаа цомхотгож магадгүй5 сар 19. 9:45Шинэ Зеландын хүн ам таван саяд хүрчээ5 сар 19. 9:45Японы ДНБ 3.4 хувиар бууржээ5 сар 18. 14:05Энэтхэгт хөл хориог сунгалаа5 сар 18. 10:06М.Энхболд: Намын бодлого шийдвэрийн дагуу УИХ-ын сонгуульд нэр дэвших боломж олдсонгүй5 сар 18. 9:36Румынд коронавирусний улмаас тогтоосон хязгаарлалтыг эсэргүүцсэн жагсаал болжээ5 сар 18. 9:32Италийн эрх баригчид ирэх сард хилээ нээнэ5 сар 17. 11:34АНУ-ын Конгрессын гишүүдэд алсаас саналаа өгөхийг зөвшөөрсөн хуулийн төслийг баталжээ5 сар 17. 11:33Цар тахал дэлхийн эдийн засагт 8.8 их наяд ам.долларын хохирол учруулж болзошгүй5 сар 16. 11:22Сэтгүүлчдийн визийн хугацааг хязгаарлахыг нь эсэргүүцжээ5 сар 16. 11:00Австраличуудын сэтгэцийн эрүүл мэндийг хамгаалахад 31 сая ам.доллар зарцуулна5 сар 16. 10:57ОХУ дахь нас баралтын талаарх мэдээллээ няцаахыг шаардсан захидал явуулжээ5 сар 15. 12:39Grand Family: Хань Ц.Амарсанаа: Адьяасүрэн хэзээ ч хуурамч дүр эсгэдэггүй5 сар 15. 10:12Афганистаны зүүн нутагт болсон дэлбэрэлтийн хариуцлагыг "Талибан" хөдөлгөөн хүлээжээ5 сар 15. 9:49MYЭX-ны Б.Mягмар доктор(PhD)-ын зэрэг хамгааллаа5 сар 15. 9:36Иргэдэд сэтгэл зүйн дэмжлэг үзүүлэхэд анхаарлаа хандуулахыг уриалжээ5 сар 15. 9:27

Мэргэжлээ хэрхэн сонгох вэ?

/7-р сарын 3/  -  14 цаг 14 минут

Ямар мэргэжил дээр вэ?

Энэ асуулт хэцүү. Магадгүй, залуу хүн та өөрийнхөө бүхэл бүтэн амьдралаар л энэ асуултыг хариулах хэрэгтэй байж мэднэ. Энэ талаар унших ном ховор. Миний мэдэхээр Бямбын Ринчингийн 70-аад онд бичсэн нэгэн нимгэн ном бий. 17 насандаа уншиж байв. Уг номыг олоход одоо хэцүү болсон байх. Номын сангуудад байх ёстой. Уг номын гол санаа нь аль ч мэргэжил сайхан. Ямар ч мэргэжил рүү орсон хийх ажил их бий хэмээн Ринчин гуай олон жишээ татсан нь бий.

Их эрдэмтний хэлсэн үгийг баатар хоньчин Намхайнямбуугийн хэлсэн үгээс төлөв харж болно. "Халирах үе их байсан ч, чармайсаар нэгдэлдээ түмэн цагаан хонио өсгөж, баатар болсон. Баатрын алтан соёмбо хотонд минь байсан юм билээ" гэж хэлсэн үгүүд нь миний үеийн олон залууст урам өгсөн нь тодорхой.

Анхны эмэгтэй хөдөлмөрийн баатруудын нэг Дэнсмаа бас л ингэж хэлж байжээ. Дэнсмаагийн хэлсэн "Ажил хүнийг голно уу гэхээс, хүн ажлыг голох ёсгүй" гэсэн үгийг ээж маань намайг багад их хэлдэг байв. Харин одоо заx зээлд шилжсэнээс хойш олон юм өөрчлөгджээ. Мэргэжил гэдэг үг дор хаяж хоёр утгатай болов. Сурсан анги гэж бий. Хийж байгаа ажил гэж бас нэг юм бий. Сэтгүүлч байж болно. Бас ерөнхийлөгч байж болно. Хөнгөн үйлдвэрийн инженер байж болно. Бас, алдартай гадаад харилцааны сайд байж болно.

Хорвоо даяар, мэргэжлээ солих нь маш энгийн үзэгдэл болжээ. Дор хаяж л дэлхий нийтийн худалдааны горим өөрчлөгдөж байна. Нэг салбарын бүтээгдэхүүний үнэ өсөж байхад, нөгөө бүтээгдэхүүний үнэ огцом буурч байна. Гэтэл хувь хүний ухаант амьдрал, ажил эрхлэлт дор хаяж л 40 жил үргэлжилж байна. Хүний настай харьцуулахад, дэлхийн зах зээл дээрх өөрчлөлт маш хурдан явагдаж байна. Зөвхөн Монголд биш, хөгшин Европыг ч энэ шилжилт өөрчилж байна. Мэргэжил гэж ярихад одоо хэцүү болж байна.

Бусад орнуудын тоогоор нэг жилийн дотор 100 хүний 20-40 нь мэргэжлээ (occupations in two- to three-digit classification) сольдог гэсэн тоо бий. Тэр бүхнийг буруу гэхээсээ илүүтэй, яагаад тэд мэргэжлээ ингэж солиод байгааг ойлгох хэрэгтэй. Олон хүмүүс энэ тухай судалж байна.

2 том хүчин зүйл бий гэж эдийн засагчид хэлдэг.

Эхнийx нь салбарын нөлөө. Нөгөө нэг нь хувь хүн өөрийнхөө чадварыг сайжруулахын тулд хичээх чадвар.

Эхний хүчин зүйл дээр нэг жишээ өгье. Би хэдэн жилийн өмнө гэрийнхээ хажуугаас нэг такси аваад хөдөллөө. Нэлээд хуучин машин байна. Жолооч нь харин их сэргэлэн хүү юм. Сурсан зангаараа таксины жолоочтой энэ тэрийг ярьж явсаар, яах ийхийн зуургүй, хувь хувийн амьдралаа бид 2 ярьж эхэллээ. Тэр хүү 2010 онд Монголын уул уурхай ид гаарч байх үед, ялангуяа Хятадууд манайхаас авах нүүрсээ гэнэт өсгөж байсан тэрхэн үед дунд сургуулиа төгсжээ. Шалгалтаа өгөөд Дарханы ТИС-д уул уурхайн мэргэжлээр элсэн орж, амжилттай сураад инженер болоод 2014 онд төгөөд гараад ирэхэд Хятадын хөгжил аль хэдийнээ удааширсан, дэлхийн зах зээл дээр манай зэс, нүүрсний үнэ 3-4 дахин унaчихсан үе хүлээж байв. 2014 онд зэс, нүүрсийн үнэ хэд дахин унахыг тэр залуу 2010 онд яaхан тааж чадах. Тэр залуу байтугай, ОУВС, Азийн Хөгжлийн Банк зэрэг том байгууллагууд эдгээр зах зээлийн талаар маш буруу төсөөлөлтэй байсныг тэдний прогноз, бодит байдал гэрчилнэ. Энэ тухай жил гаруйн өмнө би баримттай пост бичиж байсныг зарим залуус санаж буй байх.

Инээдтэй нь, уг залуугийн машинаас би Боловсролын яамны үүдэн дээр буусан юм. Боловсролын яамны түшмэлүүд надаас нэгэн зөвлөлгөө авахаар хүлээж байсан өдөр. Түүнийг нь би мэдэхгүйгээр Монголын Ажиллах Хүчний Судалгаанаас олсон баримтаа ярьсаар байв. Гэтэл тэдгээр түшмэдүүд "3алуус мэргэжлээ буруу сонгоод байна. Үүнийг яаж засах вэ" гэж асууж байна. "Яагаад залуус буруу сонгоод байна гэж та нар үзэж байна вэ" гэсэн чинь "Залуус зах зээлээ буруу таамаглaж байна" гэж тэд хэлэв. Би хариуд нь хэллээ. "Залуусыг сонголтоо хийж байхад нь та нар ядаж уул уурхай маргааш муудна" гэж хэлж байсан уу гэлээ. Тэд чимээгүй.

Эдийн засгийн цохилтын ихэнхийг бид урьдчилан мэдэхэд хэцүү. Манай засгийн газар ч хянаж чадахгүй. Дэлхийн зах зээл дээр уул уурхайн бүтээгдэхүүн хэрхэн өсөж буурах нь манай засгийн газарт ч гэсэн том цохилт байдаг.

Харин, залуу хүмүүн та өөрийнхөө юyнд чадвартай гэдгийг мэдэхийн тулд битгий гаднын цохилтыг хүлээж, дэмий суу. Сайн хөдөлмөрлөвөл өөрийгөө юyнд сайныг шалав түргэн мэдэж болно. Эсвэл, юунд муу, харин өөр юyнд сайн гэдгээ бас шалав мэдэж болно. Аль болох хурдан мэдсэн нь дээр. Хурдан мэдэхийн тулд хөдөлмөрлөх л хэрэгтэй. Эхний мэргэжил дээрээ хөдөлмөрлөсний үр дүн дараагийнх дээрээ гарах нь элбэг (meaning that many skills are easily transferred across occupations).

Намхайнямбуу баатрын хэлсэн үгээр энэ постоо өндөрлөж байна. Түүний нэгэн ярилцлагыг 94 оны эхээр уншиж билээ. "Өвлийн ёлтгор нарны доор, ууланд хонио хариулж явахад, тэртээ доогуур тоос татуулан өнгөрөх замын машиныг хараад залуу насандаа олноо барааддаг ч байж уу гэж санаашрах өдрүүд олон байсан. Гэвч, түмэн цагаан хонио даган явсаар буяныг нь хүртсэндээ харин одоо би баяртай явдаг" гэсэн үг юм.

Эх сурвалж: www.TODAY.mn

Коронавириустэй холбоотойгоор хуурамч мэдээлэл түгээхээс сэргийлж манай сайт тодорхой хугацаагаар сэтгэгдэл хэсгээ түр хаасан болно.

ULS.MN © 2020 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.