Шинэ мэдээ

Уур амьсгалын өөрчлөлт ба хүний эрүүл мэнд3 сар 30. 8:46Халдвар авсан Канадын Ерөнхий сайдын гэргий эмчлэгджээ3 сар 29. 11:23Ухань хотын метроны үйл ажиллагааг сэргээж эхэллээ3 сар 29. 11:20Токиод интоорын модны цэцэрлэгт хүрээлэнгүүдийг хэсэгчлэн хаажээ3 сар 28. 11:18Хубэй мужид ажилласан эмнэлгийн 21 мянга гаруй ажилтан гэртээ харьжээ3 сар 26. 9:58Токиогийн хөрөнгийн биржийн гол индексүүд өсчээ3 сар 26. 9:49Ванкуверт онцгой байдлын дэглэмийг зөрчвөл 34500 ам.доллароор торгоно3 сар 26. 9:36Илон Маск Калифорни муж улсад мянга гаруй амьсгалын аппарат хандивлажээ3 сар 25. 9:44БНХАУ тандалт судалгааны хиймэл дагуулууд амжилттай хөөргөжээ3 сар 25. 9:40Монгол Ардын Нам сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрөө Үндэсний аудитын газарт хүргүүллээ3 сар 24. 15:43Давхар замаар түгжрэлээ шийдсэн олон орноос хамгийн шилдэг нь Япон3 сар 24. 15:32Афганистаны Засгийн газар талибуудтай онлайнаар хэлэлцээ хийжээ3 сар 24. 9:35АНУ-ын зарим муж улс хоригдлуудаа суллана3 сар 24. 9:23АНУ-д галт зэвсэг худалдан авах нь ихэсчээ3 сар 23. 14:23Иран БНХАУ-аас илгээсэн тусламжийг хүлээн авчээ3 сар 23. 14:22Европоос ирсэн хүмүүсээс шинжилгээ авч тусгаарлана3 сар 21. 11:35БНАСАУ Япон тэнгис рүү хоёр пуужин харважээ3 сар 21. 11:20Ноён Бондгор Хятадын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр шуугиан тариад амжжээ3 сар 20. 13:20Лондоны метроны буудлуудын 40 нь хаагдана3 сар 20. 9:54БНСУ жижиг бизнес эрхлэгчдэд хөрөнгө мөнгөний тусламж үзүүлнэ3 сар 20. 9:36ОХУ-ын 80 бүс нутагт өндөржүүлсэн бэлэн байдал зарлажээ3 сар 20. 9:35Европт эм бэлдмэл нийлүүлэх журмыг хялбаршуулна3 сар 19. 14:07Трамп коронавирусний тархалтын үед тусламж үзүүлэх хуулийн төсөлд гарын үсэг зуржээ3 сар 19. 14:02Японы автомашин үйлдвэрлэгчид Европ дахь үйлдвэрлэлээ түр зогсоожээ3 сар 19. 13:35Улсын начин А.Давааням Хөвсгөл нутгийн ахан дүүстээ сэтгэлийн хандив өргөлөө3 сар 18. 10:25Венесуэлийн бүх мужид хөл хорио тогтооно3 сар 18. 9:45Японы Засгийн газар Иранд тусламж үзүүлнэ3 сар 18. 9:44"Коронавирусийн ямар төрөл орж ирснийг тогтоох шаардлагатай"3 сар 17. 19:33С.Бат-Эрдэнэ: Тэтгэлгээр гадаадад боловсрол эзэмшигчид зээлээ төлөөгүй байгаа нь ичгэвтэр зүйл3 сар 17. 14:56М.Энхболдын хүн гэгддэг Р.Мэргэн АТГ-д шалгагдаж байна3 сар 17. 13:05

С.Дэмбэрэл: Нефтиэ нэрж, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нь импорт орлоно, экспорт нэмнэ

/1-р сарын 30/  -  12 цаг 17 минут

Эдийн засгийн өнөөгийн нөхцөл байдал болон төрөөс авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар УИХ-ын гишүүн асан С.Дэмбэрэлтэй ярилцлаа. Тэрбээр Монгол Улсын бизнесийн салбарт өөрийн хувь нэмрээ оруулсан туршлагатай эдийн засагч, улс төрч бөгөөд түүнтэй ярилцахад бизнес эрхлэгч болон өрхийн амьжиргааны түвшинг дээшлүүлэхэд эдийн засгийн бодлогоо чиглүүлэх ёстой гэдгийг онцлож байлаа.

-Эдийн засгийн өнөөгийн нөхцөл байдлыг та хэрхэн дүгнэж байна вэ?

-2016 оны эдийн засгийн өсөлтийг улиралын нөлөөллийг хассанаар нь тооцвол анх удаа гурван улирал дараалан хасах тэмдэгтэй гарсан. Үүнийг эдийн засгийн орчлын онолын хувьд хямрал гэж үздэг. “Хүссэн юм хүзүүгээр орооно” гэдэг шиг бид хямрал гэж их ярьсан. Энэ нь бодитоор, эдийн засгийн утгаараа ирсэн. Удахгүй 2016 оны ДНБ-ий тооцоо эцсийн байдлаар гарна. Эндээс ямар үзүүлэлттэй байхыг харна. Хөрөнгө оруулалт бага зэрэг нэмэгдсэн, өрхийн хэрэглээний эцсийн зардал баяр ёслол энэ тэр гээд нэмэгдсэн (гэхдээ олонхийн хувьд өрхийн орлого өсөөгүй нөхцөлд), цэвэр экспортын хувьд тоо хэмжээний өсөлтөөр гол нь нэмэгдсэн гэх мэтээр бодвол 2016 онд 1-3 хувийн хооронд өсөлт гарч магад, гэхдээ энэ нь 2017 оны эхний хагас жилд тогтвортой байж чадахгүй л болов уу. Гуравдугаар улиралын тооцооллын гол зүйл нь гадаад эрэлт буюу экспорт импорт хоёрын зөрүү болох цэвэр экспортоор эдийн засгийн өсөлт бага зэрэг торгоогдож байсан юм. Өөрөөр хэлбэл, нүүрсний экспортийн хэмжээг нэмэгдүүлснээр ДНБ-ий өсөлтөд эерэг нөлөөлсөн. Харин өрхийн хэрэглээ яаж хумигдаж байгаа нь харагдаж байсан. Дээрээс нь хөрөнгө оруулалт зогссон. Энэ байдал архагшаад, нэлээд удаан үргэлжилж байна. 2014 оны нэгдүгээр улирлаас эхлэн өрхийн бодит орлого хасах үзүүлэлт рүү орсон. Эдийн засгийн идэвхжлийг харуулдаг статистик үзүүлэлтүүд мөн хасах утгатай гарсан. Уг нь бол статистик үзүүлэлтийг хараад эрх баригчид цаашид авч хэрэгжүүлэх бодлогодоо өөрчлөлт оруулдаг юм.

Үүнийг Монгол Улсын төрд гарсан аль ч нам хийж чадахгүй байна л даа. Шинэ Засгийн газар хямралын эсрэг томоохон төслүүдээ хөдөлгөхөөр ярьж л байна. Энэ төслүүд яахав хэрүүлтэй ч ингэс гээд явах л байх.  Хамгийн гол нь өрхийн орлого нэмэгдэхгүй, бодит утгаараа буураад байгаа учраас өрхийн хэрэглээ хумигдаж, нийт дүнгээрээ эдийн засгийн үзүүлэлтэд хасах болж очоод байна. Үүнийг яаж зогсоох вэ гэдэг бол эдийн засгийн бодлогын гол асуудал. Дээр нь хөрөнгө оруулалтыг яаж идвэхжүүлэх вэ гэдэгт анхаарах хэрэгтэй.

-Бид яавал энэ хямралыг  хохирол багатай даван туулах вэ?

-Импорт, экспортийн зөрүү нэмэх тэмдэгтэй байгаа. Тэгэхээр бид баярлаад байна шүү дээ. Гэтэл бодит байдал дээр эдийн засгийн идэвхижил муудаж импорт хумигдснаас энэ зөрүү багасаж нэмэх үзүүлэлттэй гарч байгаа юм. Өрхийн амьжиргааны түвшин дээшлээгүй байхад эдийн засаг сайжрахгүй. Тэгэхээр өрхийн орлого яавал тогтвортой, яавал өсөх вэ гэдэг рүү төр эдийн засгийн бодлогоо чиглүүлж байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, өрхийн орлого нэмэгддэг бүх сувгийг нээж өгөх, мөнгө хүүлэлтийн биш зээлийн орчин бүрдүүлэх, ажлын байр нэмэгдүүлэх, жижиг дунд үйлдвэрлэл, бизнес хийхэд таатай, хууль эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх, мөнгөний бодлогоороо өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийг тогтвортой байлгах, хэт өсөхгүй байхад анхаарах нь төрийн үүрэг. Түүнээс өдөр шөнөгүй Тавантолгой, Оюутолгой яриад эдийн засаг сэргэчихгүй.

-Гэхдээ томоохон төслүүдээ хөдөлгөх нь эдийн засгийг сэргээхэд чухал ач холбогдолтой юм биш үү?

-Энэ төрийн хийх ажил биш л дээ. Хувийн хэвшил нь нүүрсээ ухаж, бизнесээ хийгээд төр ажиллах эрх зүйн орчныг нь бүрдүүлэх хэрэгтэй.

Өөрөөр хэлбэл, Эрдэнэс-Тавантолгой гэх мэт компани олборлолт явуулахгүй, харин төрийн өмнөөс ерөнхий гэрээлэгчийн журмаар гадаад дотоодын хувийн хэвшлийнхэнийг ажиллуулдаг, ерөнхий гэрээний бодлогын орчныг зохицуулж байдаг ТӨК байвал шахаа гарахгүй, өөр өөрсдийнхөө ажлыг хийнэ. Харин төр хориг тавих эрхтэй “Алтан хувьцаа” гаргаж болно. Ингээд гаднынхан болон хувийн хэвшлийнхэн төрийн бодлого, стратегиэс зөрүү юм хийгээд байвал хориг тавьчихдаг. Эрдэнэт мэтийн төрийн өмчит компанууд бүгд нийтийн өмчит хувьцаат компани болох, энэ нь хөрөнгийн захыг хөгжүүлдэг гэх мэт. Ийм байвал илүү тохиромжтой.

-Өрхийн амьжиргааны түвшин, худалдан авах чадварыг бууруулж буй нэг гол хүчин зүйл бол валютын ханшийн өсөлт. Валютын ханшнаас хамаарч өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өсч байна. Тэгэхээр үүнийг хэрхэн зогсоох вэ?

-Манайх валютын ханш хэлбэлзээд ирэхээр нь интервенц хийж, бусад үед нь ажиглаад байж байдаг. Ханш хэлбэлзэх нөхцөлд мөн валютын “хонгил” үүсгэх аргыг хэрэглэж болно л доо. Энэ нь ханшийг  тодорхой хязгаараас давуулахгүйн тулд авах арга хэмжээг урьдчилан тооцоолж, валютын нийлүүлэлт төдийгүй эрэлт тал дээр нь ч ажиллаж байдаг. Банкны зах зээлд үнэхээр эрэлт байна уу, эсвэл “дам”-ын эрэлт байна уу гэдгийг үзэх ёстой. Монголбанкны Ерөнхийлөгч Баяртсайхан “Хэн ханшийг өсгөөд байгааг бид мэдэж байгаа” гэж хэлж байсан. Тэгэхээр энд ханшийн зөрүүнд тоглолт хийж, ашиг олдог “дам”-ын хүчин зүйл нөлөөлж байна гэсэн үг шүү дээ. Төв банкны тухай хууль, валютын зохицуулалтын тухай хууль гэх мэтийг өөрчлөхдөө энэ чиглэлээр тодорхой заалтууд оруулах хэрэгтэй. Төв банкны хувьд үнийн тогтвортой байдлыг хангах нь үндсэн зорилт, тийм ч учраас УИХ-аас тодорхой тоон хязгаар үнийг тогтвортой байлгахыг жил бүр баталдаг. Харин ханшийг “чөлөөтэй бөгөөд уян хатан” байхыг мөн хуульчилж баталдаг. Ингэхлээр ханшийн бодлого бол үндсэн зорилтондоо захирагдаж явдаг хоёрдогч бодлого юм. Үүнийг сайн хийж чадахгүй л байна. Гэхдээ Монгол Улс бол “үнэ тогтоогч” улс биш, “үнэ хүлээн авагч” улс гэдгээ санаж байх ёстой.

-Монгол Улсын Засгийн газар, Энэтхэгийн Засгийн газартай хэлэлцээр хийж Экспорт-Импорт банкны зээлээр Газрын тос боловсруулах үйлдвэр байгуулахаар боллоо. Энэ үйлдвэрийг барьснаар манай улсад өгөх үр ашиг нь юу вэ?

-Үйлдвэр байгуулах ТЭЗҮ-г нь хараагүй байгаа болохоор урьдчилсан байдлаар хэлэх эрт байна.  Гэхдээ нефтиэ нэрж, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нь импорт орлоно, экспорт нэмнэ. Энэ хэмжээгээр төсвийн орлого, валютын нөөц нэмэгдэнэ. Мөн хүнд үйлдвэрийг дагаж маш олон жижиг үйлдвэрүүд бий болж, ажлын байр нэмэгдэнэ гэж үздэг. Энэ утгаараа энэ үйлдвэрийг байгуулах нь манай улсад хэрэгтэй байж болох юм.

Наад зах нь хэрэглэгчдэд ОХУ-аас оруулж ирсэн шатахуун болон эх орондоо үйлдвэрлэсэн шатахуунаас сонгож авах сонголт бий болно шүү дээ.

Гэхдээ энэ үйлдвэрийг төр өөрөө байгуулах нь эрсдэлтэй. Түүний оронд хувийн хэвшлээр хийлгээд төр санхүүгийн болон байршлын хувьд ч юм уу тодорхой хэмээгээр дэмжлэг үзүүлээд явах ёстой л доо. Өөр нэг онцгой анхаарч, нийгмээрээ бодож явах зүйл бол бүх юмыг орлуулаад л, нүүрс, зэс, төмөр гэх мэт эдгээрээ тулгуурлаад баахан “өртөг нэмэгдүүлэх” төслүүд төлөвлөөд л хэрэгжүүлэх гэж оролдоод байдаг. Үүнийгээ Монгол Улсын хөгжлийн гарц гэж үздэг байдлаас ангижирч бодит ертөнц, бодит зах зээлийн орчинд бууж “ингэх нь үр ашигтай юу, зах зээл байгаа юу, цаашид урт хугацаанд байх уу?” гэж бодож практик байдлаар хөгжлийн асуудалд хандах хэрэгтэй юм. Тэгэхгүй бол баахан мега төсөл ярьсан мега гүрэн шиг л аяглаад байна. Мега төслүүдээс гадна “мини” амьдрал, хүний амьдрал, тэрийг сайжруулах нь л хөгжил гэдгийг ойлгомоор юм даа. “Тогтвортой хөгжил” гээд баталчихсан улс шүү дээ Монгол Улс чинь...    

Коронавириустэй холбоотойгоор хуурамч мэдээлэл түгээхээс сэргийлж манай сайт тодорхой хугацаагаар сэтгэгдэл хэсгээ түр хаасан болно.

ULS.MN © 2020 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.