Шинэ мэдээ

Гэрээгүй “Brexit” нь хүнсний бүтээгдэхүүн, шатахууны хомсдол үүсгэж магадгүй8 сар 19. 11:52Бангладешийн ядуусын хороололд түймэр гарчээ8 сар 19. 9:23Ким Жөн Ун шинэ зэвсгийн туршилтыг удирдан явуулжээ8 сар 19. 9:21Хятадад хөрсний гулгалтын улмаас 17 хүн сураггүй болжээ8 сар 17. 11:06Индонезын нийслэлийг Калимантан арал руу шилжүүлэх саналыг албан ёсоор тавьжээ8 сар 17. 11:00Конгод “Эбола” вирусний улмаас олон хүүхэд өнчирчээ8 сар 16. 12:17БНСУ-тай найрамдлын хэлэлцээ хийхээс татгалзжээ8 сар 16. 12:15Цагдаагийн олимпод чөлөөтийн тамирчид бахдам амжилт гаргалаа8 сар 16. 10:10“Кроса” шуурга БНСУ-ын зүүн нутагт дэгдэж болзошгүй8 сар 16. 9:12БНХАУ-ын эдийн засгийн өсөлт тогтвортой байна8 сар 16. 9:10Азид шинэ пуужин байрлуулах асуудлыг хэлэлцэж байна8 сар 15. 9:59“Boeing”-ийн нисэх онгоцны нийлүүлэлт 38 хувиар буурчээ8 сар 15. 9:37Мексикийн хилээр олон тооны зэвсэг хууль бусаар давуулжээ8 сар 14. 15:04Шинэ Зеландад 10 мянга гаруй галт зэвсгийг худалдан авчээ8 сар 14. 11:27БНХАУ-ын цахилгаан хөдөлгүүрт автомашины борлуулалт буурчээ8 сар 14. 9:50Сингапур эдийн засгийн өсөлтийн урьдчилсан таамаглалаа бууруулжээ8 сар 14. 9:47Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын барилгын ажлыг үргэлжлүүлнэ8 сар 13. 12:38Хадны завсар дөрөв хоног гацсан эрийг аварчээ8 сар 13. 12:34Петр Порошенко татвараас зайлсхийсэн хэргээр байцаалт өгөхөөр очжээ8 сар 13. 12:17М.Сингх Монгол, Мьянмар, Лаост айлчилна8 сар 12. 12:42М.Энхболд 60 тэрбумын схемийг хэрэгжүүлэхийг зөвшөөрөөгүй болохыг тогтоожээ8 сар 12. 11:59Сумын залуус сайн үйлсийн аянд нэгджээ8 сар 12. 10:37Bloomberg: ОХУ алт валютын нөөцөөр Саудын Арабыг гүйцэж түрүүлнэ8 сар 12. 10:28Ким Жөн Унаас захидал хүлээн авснаа мэдэгджээ8 сар 12. 9:20Гадаадын эрдэмтдэд Их Британийн виз олгох журмыг хялбаршуулна8 сар 10. 11:06БНАСАУ-ын парламент энэ сард хуралдана8 сар 10. 10:58"Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК ажилчдынхаа ур чадварыг дээшлүүллээ8 сар 9. 15:35БНХАУ болон Япон стратегийн яриа хэлэлцээ хийнэ8 сар 9. 12:42Хусит босогчдын дайралтыг няцаажээ8 сар 9. 12:39Украин болон Туркийн Ерөнхийлөгч нар хэлэлцээ хийжээ8 сар 8. 14:07

“Дачин”-д эзлэгдсэн Матад суманд хэзээ хот сүндэрлэх вэ

/11-р сарын 14/  -  9 цаг 13 минут

1959 онд газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг түшиглэн байгуулагдсан БНХАУ-ын Дачин хотод өдгөө 3 сая хүн амьдарч байна. Харин Дачингийн боловсруулах үйлдвэрт 300 мянга орчим хүн ажилладаг. Хотынхоо нийт хүн амын аравны нэгийг ажлын байраар хангасан гэсэн үг. Тэгвэл Дачингийн охин компани үйл ажиллагаа явуулж байгаа Матад сум өнөөдрийг хүртэл бахь байдгаараа байна.

БНХАУ-ын төрийн өмчит Дачин компани 2006 онд Дорнод аймгийн Матад сумын нутагт газрын тосны 19, 21 дүгээр талбайд олборлолт хийх лицензийг Канадын “Соко” компаниас шилжүүлэн авсан байдаг. Засгийн газар хоорондын гэрээнд тус талбайд 25 жил олборлолт хийхээр заасан байгаа. Гэрээний хугацаа дууссанаас хойш тус бүр таван жилээр хоёр удаа, нийт 10 жилээр гэрээг сунган ажиллаж болохыг ч тусгасан байдаг. 35 жил бол бүхэл бүтэн хот байгуулж амжих хугацаа.

Эрдэнэт хот гэхэд л 38 жилийн өмнө Эрдэнэт уулын зэс баяжуулах үйлдвэрийг түшиглэн байгуулагдаж, өдгөө Монгол Улсын хоёр дахь том хот болтлоо хөгжөөд байгаа. Тэгвэл Тамсагийн сав газарт Дачин шиг эсвэл Эрдэнэт шиг том хот байг гэхэд Бор-Өндөр шиг суурин байгуулж яагаад болохгүй гэж? Өнөөдрийн байдлаар Матад сум болон тус сумын 4 дүгээр багийн 20 хүрэхгүй өрхийг гэрэл цахилгаанд холбож, Тосон-Уулын 19-р талбайгаас Баянхошууны хилийн боомтын чиглэлд 104 км хатуу хучилттай авто зам тавиад байна.

Төв оффис болон ажилчдын байрнууд нь бүгд тохижуулсан чингэлэг. Дотор нь орж үзэхэд зарим нь тохь тухтай, цэвэрхэн, дулаахан байхад эхүүн үнэртэй, бохир заваан орчин ч бас угтана. Энэ бол компани гэхээс илүүтэй тэнд амьдарч байгаа хүмүүсийн хувийн зохион байгуулалт, ариун цэврийг сахих байдалтай холбоотой. Харин бүх чингэлгийг тениэр халаадаг тул тэнд ажиллагсдын уушги эрүүл байх баталгаагүй байгаа юм. Тамсагийн сав газар нь ерөнхийдөө говирхуу, цөлжсөн газар. Гэтэл тэнд ядаж ажилчдын амьдардаг байрнуудын эргэн тойронд нэг ширхэг ч тарьсан мод алга. Энэ бол тийм ч их хөрөнгө мөнгө зарахааргүй ажил ч сэтгэл, санаачилга дутагджээ.

Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд хот байгуулах ажлыг Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээнд тусгасан эсэхийг АМГТГ-ын ашиглалтын хэлтсийн дарга О.Энхбаяраас тодруулахад “1993 онд байгуулсан Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээнд орон нутгийг хөгжүүлнэ, барилга байшин барина гэсэн заалт байхгүй. Ер нь бол газрын тосыг дагаад хот байгуулдаг нь дэлхийн жишиг. Гэхдээ манайд ашиглалтын үйл ажиллагаа эхлээд дөрөв, тавхан жил өнгөрч байна. 2017 онд ажилчдын орон сууц барихаар төлөвлөсөн байгаа. “Петрочайна”-гийн хувьд бидний шаардлагын дагуу ажилчдын орон сууц барих ажлыг яаралтай эхлүүлэх гэж байсан ч зураг төслөө хятад хэл дээр гаргасан байсан. Монгол хэл дээр хийх шаардлага тавьснаас энэ асуудал сунжирсан. Харин хот байгуулалтын тухайд нэг зүйлийг ойлгох хэрэгтэй. Ашигт малтмалын лиценз эзэмшигчид тухайн орон нутагт өөрсдөө мэдээд хандив тусламж өгдөг бол газрын тосны хувьд Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээний нэг тал нь Монгол Улсын Засгийн газар байдаг учраас ЗГ-ын зөвшөөрөлгүйгээр аливаа бүтээн байгуулалтад хөрөнгө оруулалт хийх, хандив тусламж өгөөд байж болдоггүй юм. Өнгөрсөн хугацаанд “Петрочайна Дачин Тамсаг” компани Монгол Улсын төсөвт 950 гаруй тэрбум төгрөг төвлөрүүлсэн. Газрын тосны тухай хуульд заасны дагуу энэ орлогын 30 хувь нь Орон нутгийг хөгжүүлэх санд ордог. Тэндээс газрын тостой, тосгүй бүх аймагт хуваарилагдан очиж байгаа.” гэсэн юм.

Газрын тос боловсруулах үйлдвэр манайд байгуулагдах уу

Хот байгуулалтаас гадна нэгэнт олборлох орд газар нь байхад түүнийг түшиглэсэн боловсруулах үйлдвэр байгуулах асуудал мөн л шийдэгдэхгүй байсаар хэд хэдэн төрийн нүүр үзлээ. Тамсагийн сав газар дахь хоёр талбайн нөөц 41 сая тонн хэмээн тогтоогдсоноос одоогоор 4.8 сая тонныг нь олборлоод байна. Манай улсад газрын тосны 24 орд бүртгэгдсэнээс Тосон уулын 19, Тамсагийн 21, Дорноговь аймгийн Доншингийн талбайд олборлолт хийгээд эхэлчихсэн. Бусад нь хайгуулын шатандаа явж байгаа. Дээрх гурван талбайгаас жилд олборлох газрын тосны хэмжээ 1 сая тоннд хүрээд байна. Гэхдээ жилд дор хаяж 1,5 сая тонн тос олборлож байгаа нөхцөлд боловсруулах үйлдвэр байгуулах нь ашигтай байдаг гэдгийг мэргэжилтнүүд хэлж байгаа юм. Удахгүй Галбын 11, Хөхнуурын 18-р талбайгаас олборлолт хийж эхлэх гэж байгаа юм байна. Тэгэхээр манай улсад газрын тосны боловсруулах үйлдвэр байгуулах бүрэн боломжтой гэж үзэж болох юм.

19, 21 дүгээр талбайгаас олборлон экспортолж буй газрын тос нь БНХАУ-ын түлш шатахууны хэрэгцээний 60 хувийг дангаараа хангадаг “Дачин” корпорацийн түүхий эдийн арав орчим хувийг хангадаг гэсэн албан бус мэдээлэл байна. Эндээс үзвэл манай газрын тосны нөөц тийм ч бага биш гэдэг нь харагдаж байгаа юм. Газрын тосноос хаягдал гардаггүй, тос, хий, дизель түлш, бетум гээд бүгд ашиглагддаг. Гэхдээ хэдий чинээ том үйлдвэр байгуулна, төдий чинээ хаягдал бага гарч, тэр хэрээрээ нэгж бүтээгдэхүүнд ногдох өртөг хямдардаг аж.

Э.Ирэхбаяр

 

 



АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд uls.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Холбогдох утас: 91777757

1 сэтгэгдэлСэтгэгдэл бичих

202.9.43.144Нефтийн үйлдвэр байгуул   • 2017, 1 сарын 21. 20 цаг 45 минут

Шинээр сонгогдох ерөнхийлөгч үйлдвэр байгуулах амлалт өгөх боломжтой л юм байна

ULS.MN © 2019 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.